In gesprek met Steve Philips: toegankelijkheid als fundament bij de renovatie van het Provinciaal Hof
Die erkenning komt er niet toevallig. Bij de grondige renovatie van het gebouw stond toegankelijkheid van bij de start centraal. “We hebben met de Provincie West-Vlaanderen altijd één duidelijke ambitie gehad: dit moet een open huis zijn. Voor iedereen,” zegt Steve Philips, coördinator van het Provinciaal Hof. Samen met Marieke Vanloocke van Inter, het Vlaams expertisecentrum voor toegankelijkheid, blikt hij terug op een traject waarin toegankelijkheid geen sluitstuk was, maar een vertrekpunt en rode draad.
Steve Philips
Coördinator van het Provinciaal Hof in Brugge
Een open huis voor iedereen
Het gebouw vervult drie functies. Het is een plek waar bezoekers de provincie West-Vlaanderen en het DNA van de inwoners leren kennen. Tegelijk is het een neogotische erfgoedsite én een meeting- en congreslocatie met zeven zalen voor bijeenkomsten van 13 tot 180 personen.
Steve Philips:
Doorheen die drie functies loopt één rode lijn: we willen een open huis zijn. Een plek waar iedereen zich welkom voelt en volwaardig kan deelnemen. Dat we als eerste in Vlaanderen het M++-label behalen, maakt ons bijzonder trots. Maar het past vooral perfect bij het Provinciaal Hof.
Die ambitie is geen abstract begrip. Naast de gratis toegang vertaalt het zich in gerichte ingrepen aan het gebouw, waardoor bezoekers zich vlot kunnen verplaatsen en deelnemen aan wat er gebeurt.
Het M++-label is voor Steve dan ook geen eindpunt.
We blijven zoeken naar wat beter kan. Denk aan toepassingen voor mensen met een visuele beperking of autismevriendelijke ruimtes. Toegankelijkheid stopt niet bij het behalen van een label.
Meerwaarde voor bezoekers en organisatoren
Volgens Marieke Vanloocke van Inter zit de meerwaarde van het label in de duidelijkheid die het biedt.
Voor bezoekers betekent het dat ze op een gelijkwaardige en zorgenvrije manier kunnen deelnemen. Niet alleen vlot het gebouw binnenraken, maar ook hun weg vinden en zelfstandig deelnemen aan wat er ter plaatse te doen is. En dat is uiteindelijk waar het om draait.
Diezelfde duidelijkheid is ook belangrijk voor organisatoren.
Het label heeft een sterke signaalfunctie. Organisatoren van congressen of events weten dat de locatie al grondig gescreend is en dat er bewust is ingezet op toegankelijkheid. Zo kunnen ze wat dat aspect betreft op hun beide oren slapen. Om die redenen zijn we dan ook blij dat Toerisme Vlaanderen venues actief stimuleert om naar dat label toe te werken. Het is een hefboom voor meer kwaliteit en inclusie en het versterkt de internationale uitstraling van de venues in kwestie en van Vlaanderen.
Toegankelijkheid als vertrekpunt bij de renovatie
Toen de provincie West-Vlaanderen het Provinciaal Hof in 2016 aankocht, werden brandveiligheid en toegankelijkheid meteen naar voren geschoven als basisvoorwaarden voor de renovatie.
Het M-label bestond op dat moment nog niet. Veel keuzes die tijdens de renovatie werden gemaakt, bleken achteraf perfect aan te sluiten bij de criteria van het label.
Marieke Vanloocke van Inter:
Dat maakt dit project bijzonder. Vandaag begeleiden we locaties die dat wensen stap voor stap richting een toegankelijkheidslabel, vertrekkend vanuit hun huidige situatie. Bij het Provinciaal Hof liep dat anders. Toen het M-label werd ingevoerd, waren zij al volop bezig met de renovatie en bleek dat ze al aan heel wat criteria voldeden. Met enkele gerichte ingrepen konden ze zelfs het M++-niveau behalen.
Toegankelijkheid in elke laag van het gebouw
Vandaag is het Provinciaal Hof toegankelijk van marktniveau tot zolder, dankzij een combinatie van structurele ingrepen en gerichte aanpassingen. Zo werden onder meer vier liften geïntegreerd, geleidelijnen aangebracht en systemen voorzien voor audiodescriptie en slechthorenden. Ook de sanitaire voorzieningen werden aangepast.
Maar minstens even belangrijk zijn de minder zichtbare ingrepen.
Steve Philips:
Het zit vaak in kleine dingen. Extra liftknoppen zodat je vanuit een rolstoel aan beide kanten de lift kan bedienen. Contrastverhoging voor betere leesbaarheid. Hellingen naar het podium… Dat zijn details die samen een groot verschil maken.
De impact van een changing place
Een van de meest betekenisvolle ingrepen in het Provinciaal Hof is de changing place: een ruime sanitaire voorziening voor mensen die meer ondersteuning nodig hebben dan in een standaard aangepast toilet.
De ruimte is uitgerust met onder meer een in hoogte verstelbare verzorgingstafel, een plafondtillift en voldoende ruimte voor begeleiding. Bezoekers kunnen er rustig gebruikmaken van het toilet en indien nodig geholpen worden door iemand die met hen mee is.
Steve Philips:
Dat is geen detail. We hebben al feedback gekregen van ouders die zeggen: dankzij deze voorziening kunnen we er eindelijk nog eens op uit met ons kind, zonder stress. Dat maakt een wereld van verschil.
De changing place is bovendien uniek in Brugge en vrij toegankelijk tijdens de openingsuren van het Provinciaal Hof. De informatie wordt ook actief gedeeld via onder meer de eigen website en Inter, zodat mensen de weg naar de voorziening vinden.
Volgens Marieke Vanloocke is dat niet vanzelfsprekend:
Het vraagt extra ruimte, budget en beheer. Maar net daarom is het zo waardevol. Het vergroot de bewegingsvrijheid van mensen, niet alleen in het gebouw, maar ook in de stad.
Erfgoed als uitdaging én hefboom
Het Provinciaal Hof is een neogotisch erfgoedgebouw in een UNESCO-werelderfgoedstad. Toegankelijkheid realiseren in zo’n context brengt onvermijdelijk extra uitdagingen met zich mee.
Steve Philips:
Je kan hier niet zomaar ingrijpen. Neem de toegang vanaf de Markt: daar vind je een monumentale trap van bijna twee meter hoog. We hebben verschillende oplossingen onderzocht, tot we een deur konden integreren die de gevel niet verstoort, maar wel toegankelijk is.
Ook binnenin vroeg het project flexibiliteit en creativiteit. Bestaande structuren werden waar mogelijk aangepast, van het integreren van liften tot het herwerken van historisch meubilair, zodat het bruikbaar blijft voor iedereen.
Die ingrepen gebeurden niet op zichzelf, maar in nauw overleg met erfgoedinstanties zoals agentschap Onroerend Erfgoed.
Marieke Vanloocke:
Het is een voortdurend afwegen en aftoetsen. Maar net door die samenwerking kom je tot oplossingen die zowel respectvol als functioneel zijn. De kracht van dit project zit dan ook in de combinatie van ambitie en volharding. Het vraagt vindingrijkheid, en soms ook doorzettingsvermogen. Maar het toont vooral dat erfgoed en toegankelijkheid perfect samen kunnen gaan, als je blijft zoeken naar oplossingen.
Toegankelijkheid is een basisrecht
Steve Philips:
Toegankelijkheid is geen luxe, het is een basisrecht. Het is de verantwoordelijkheid van elke bouwheer of uitbater om ervoor te zorgen dat iedereen toegang heeft. Je bent niets met een mooie vergader- of eventlocatie als niet iedereen er binnen kan.