Toegankelijk toerisme: kasteel van Gaasbeek

Een kasteel waar iedereen zich welkom voelt

"Wij willen een kasteel zijn van iedereen, voor iedereen. Een plek waar iedereen zich welkom voelt", vertelt Lize De Doncker, verantwoordelijke publiekswerking. "Tegelijk weten we dat veel mensen vandaag nog een drempel ervaren. Voor ons komt het er dus op neer om die drempel weg te nemen en het kasteel zo toegankelijk mogelijk te maken.

Restauratie en toegankelijkheid hand in hand

De restauratie van het kasteel gebeurde in 2020 en dat was het ideale moment om ook aanpassingen te doen op vlak van toegankelijkheid. Een belangrijk voorbeeld daarvan is de lift. Die is discreet geïntegreerd in het gebouw, zodat ze gebruikt kan worden zonder het karakter van het kasteel te verstoren. Na enkele kamers is er een klein trapje, en dat hoogteverschil wordt overbrugd met een plateaulift.

Dankzij die ingrepen is de toegankelijke oppervlakte sterk uitgebreid. Waar bezoekers vroeger slechts twee kamers konden bekijken, kunnen ze vandaag het volledige gelijkvloers en de eerste verdieping bezoeken. Dat betekent echt wel een grote extra oppervlakte die toegankelijk werd gemaakt.

Toegankelijkheid ervaren in de praktijk

Die aanpassingen maken een concreet verschil voor bezoekers. Mensen kunnen bekijken wat ze willen zien, zonder hun rolstoel te moeten verlaten. Voor sommigen zou een bezoek zonder deze ingrepen gewoon niet mogelijk zijn geweest. De toegankelijkheid wordt als goed georganiseerd ervaren en draagt rechtstreeks bij aan een positieve bezoekerservaring.

Oriëntatie voor blinde en slechtziende bezoekers

Voor blinde en slechtziende bezoekers zijn er reliëfplattegronden ontwikkeld waarmee zij zich kunnen oriënteren in het park en in het kasteel. Het gaat om vijf reliëfprints: van het park en van de verschillende verdiepingen in het kasteel. Ze bevatten tekst en braille en ondersteunen zowel blinde als slechtziende bezoekers bij hun oriëntatie.

De bedoeling is om dit aanbod verder uit te breiden, onder meer met voelbare schilderijen en de contouren van het kasteel, zodat belangrijke elementen tastbaar worden. In het entreegebouw staat ook een maquette van het kasteel, die helpt om de grootte en de vorm van het gebouw te begrijpen. Dat blijkt niet alleen waardevol voor blinde en slechtziende bezoekers, maar ook andere bezoekers nemen de tijd om het kasteel in het klein te bekijken en aan te raken.

Rust en voorbereiding als onderdeel van toegankelijk toerisme

Er is ook aandacht voor personen op het spectrum van neurodiversiteit, zoals autisme en ADHD. Het kasteel kan druk zijn en dat wordt erkend. Daarom organiseert het kasteel maandelijks een slow day. Op die dagen blijft het bewust rustig: er zijn geen groepsbezoeken en geen grote activiteiten. Dat aanbod richt zich op mensen die gevoelig zijn voor prikkels, maar ook andere bezoekers hebben baat bij een rustiger bezoek.

Daarnaast is er een stappenplan ontwikkeld voor bezoekers die zich graag op voorhand goed voorbereiden. Dat plan geeft duidelijkheid over wie er in het kasteel aanwezig is, waar tickets worden gekocht en welke ruimtes bezocht worden. Het is uitgebreid uitgewerkt met foto’s en biedt bezoekers de kans om zich goed voor te bereiden op hun bezoek.

Blijven luisteren en samenwerken

De ambitie stopt niet bij wat vandaag gerealiseerd is. Er is een basis gelegd, maar toegankelijkheid vraagt blijvende aandacht. Daarom is er de wens om een werkgroep op te richten met mensen uit de sector en uit de doelgroep, om verder advies te krijgen. Er wordt blijvend geluisterd naar bezoekers en samengewerkt met organisaties.

Toegankelijk toerisme zit daarbij niet alleen in de publiekswerking, maar ook achter de schermen en in de samenwerkingen die worden aangegaan. Net uit die samenwerkingen en uit feedback kan nog veel groeien.